ARI PAROLOPOLOPON DI BANGSO NI DEBATA (HARI SUKACITA BAGI UMAT ALLAH)
Ester 9: 11-19
Horas ma di hita. Selamat Ari Minggu VII dung Trinitatis (19 Juli 2026). Las ma rohanta marsomba tu Tuhanta, mamuji pasangaphon goar-Na, huhut tumangihon hata-Na sihangoluhononta. Disoarahon hata ni Debata do tu hita sadarion, na dienet sian buku Ester 9: 11-19, taringot "ari parolopolopon ni bangso ni Debata". Domu do i tu turpuk sadarion na mambaritahon hajajadi ni Ari Raya Purim di halak Jahudi. Hata Purim marharoroan sian hata Ibrani "Pur" na marlapatan tondung (undi), na pinatupa ni si Haman, manjujur ari na denggan di rohana laho mangarendephon sude halak Jahudi na adong di harajon Persia, uju na ni rajaan ni raja Ahasweros (Xerxes I: taon 486-465 seb.M), alai marbalik do i muse dibahen Debata gabe haluaon dohot hamonangan, na manghorhon parolopolopon di bangsona.
1. Boi do dipangke Debata angka na porsea jala na manghabiari Ibana gabe ulaulana paluahon bangsona. Ndang sude halak Jahudi mulak tu huta nasida di Jerusalem, dung dilehon raja Persia parjolo, Raja Kores: 569-530, na manaluhon harajaon Babiloni naung manaban halak Juda leleng ni 70 taon, taon 539 seb.M. Tumorop do na so olo mulak be ala nunga denggan parngoluonna di inganan i. Si Haman hatiha i songon Perdanamenteri ni harajaon i na pinabangkit ni raja Ahasweros. Alani huaso dohot hasangapon na pinasahat ni raja Ahasweros tu ibana, dipatikhon si Haman ma tu naposo ni raja i, angka na manjaga di pintu ni raja i ingkon marsinggang laho marsomba tu si Haman. Alai sahalak sian nasida na margoar si Mordahai, sahalak Jahudi, ndang olo marsinggang tu si Haman. Si Mordahai, i ma tubu ni bapauda ni Ester naung gabe jolma (permaisuri) ni raja Ahasweros hatiha mangganti si Wasti, permaisuri ni raja i hian naung dipalao ala ndang unduk tu patik nii raja i. Ala ndang marama ndang marina be si Ester, gabe si Mordahai ma marmudumudu ibana, jala diain ma ibana songon ibotona kandung. Dipamilliton ni jolma ni raja i ( permaisuri) pangganti ni si Wasti, tarpillit ma si Ester, ala ni hatomanon dohot haulion ni rupana. Ndang dipaboa tu raja i na boru Jahudi ibana iboto ni di Mordahai. Alai mansai holong do roha ni raja i mida ibana. Andorang so i nunga marsangkap si Haman naeng mamunu si Mordahai di tiang gantungan ala so olo marsinggang tu ibana, jala laos mangarendephon sude halak Jahudi na adong di harajaon Persia i. Marhite malomalo ni si Haman ditolopi raja Ahasweros do sanga patik na binahen ni si Haman i, marhite surat. Ala i mambege barita na naeng rendephonon ni si Haman ma sude halak Jahudi na adong di harajaon i, marsak situtu ma roha ni si Ester, jolma ni raja Ahasweros i. Disangkapi rohana ma laho mangadop tu raja Ahasweros, mangido asi ni roha ni raja i asa disundati sangkap na jahat ni si Haman i. Alai mangihuthon aturan ni istana na binahen ni raja i ndang boi manang ise pe mandapothon raja i anggo so na jinou ni raja i sandiri, tarmasuk jolma ni raja i. Jala molo adong na barani manang ise pe mangalanggar i ingkon marutang hosa do ibana, asing ma na disurdukhon raja i tungkot harajaon serena tanda ni panolopionna tu manang ise na ro mangadop tu ibana. Diboto si Ester do aturan i, alai ala ni na naeng manghophop bangsona i, nunga rade ibana hona uhuman mate sian raja i. Dipaboa si Ester ma sangkapna i tu si Mordahai, dungi dipangido si Ester ma asa sude halak Jahudi marpuasa manangianghon ibana tolu ari tolu borngin lelengna, di na laho mandapothon raja i ibana. Si Ester sandiri pe, songon i angka pandonganina dohot do patupahon parpuasoon i. Dungi patolu arihon borhat ma si Ester mandapothon raja i di istana na tongon hundul di habangsa harajaonna. Disi dibereng raja i haroro ni si Ester disurdukhon raja i ma tu si Ester tungkot harajaon sere na di bagasan tanganna tanda ni na rade raja manjanghon haroro ni si Ester. Dungi dipajonok si Ester ma laos dijama ma ujung ni tungkot harajaon i. Dungi disungkun raja i ma aha na hurang di si Ester sipangidoonna tu raja i sai na lehonon ni raja i do tu ibana, sahat ro di satonga ni harajaonna i. Alai pangidoan ni si Ester hatiha i asa ro do raja i dohot si Haman tu parmanganon na naeng patupaon ni si Ester di nasida marsogotna i. Alai andorang so dapot ari na binuhulna i, nunga diparenrahon raja i tu si Haman songon dia bahenon ni raja i pasangaphon baoa na hinormatan jala na hinabalgahon ni raja i. Ala dirajumi si Haman do dirina do nanidok ni raja i na hinabalgahon ni roha ni raja i, manigor didok si Haman ma alusna, i ma marhite na mamahehon pahean harajaon dohot pahundulon di atas hoda, i ma baoa na hinormatan ni raja i, ala ni jasana tu raja i. Ala dianggap raja i do marjasa situtu si Mordahai na paluahon raja i sian rencana ni dua halak naposo ni raja i naeng mamunu ibana. Jadi naeng pasahaton ni rajai ma jabatan na timbo di si Mordahai di harajaon i. Dipatupa ma songon nanidok ni si Haman i tu si Mordahai, mambahen tarsonggot situtu roha ni si Haman. Dungi di ari naung binuhul ni si Ester, ro ma si Haman rap dohot rajai tu parmanganon na pinatupa ni si Ester. Dung sombu roha nasida na mangan minum i disungkun raja i ma aha do pe na pinangido ni si Ester sian raja i, sai na lenonon i raja do i. Jadi dipangido si Ester ma asa dipalua rajai sude halak Jahudi tarmasuk dirina sandiri dohot si Mordahai na sinangkapan ni si Haman naeng rendephononna sude. Mambege i tarrimas ma raja i, gabe diparentahon ma angka naposona mamunu si Haman, laos digantunghon ma ibana tu tiang gantungan na pinarade ni si Haman hian bahen panggantungan ni si Mordahai. Dungi diumpat raja i ma tintin hasangapon sian tangan ni Haman jala disolukhon tu tangan ni si Mordehai. Angkup ni dipangido si Ester ma asa disundati rajai sangkap hajahaton ni Haman naeng mangarendephon sude halak Jahudi na adong diharajaon i, jala mangalehon perlindungan tu sude halak Jahudi, huhut mangaloas halak Jahudi mangalo angka musu na naeng mamusa nasida hian. Ditolopi raja i do i sude. Panolopion ni raja i sude dibahen marhite surat na sinahap ni raja i. Si Mordehai ma na songon induk ni sude angka partogi ni harajaon Persia mangganti si Haman. Di ari 13 bulan Adar ( bulan sampulu dua), mangihuthon kalender nasida, ari na sinangkapan ni si Haman hombar tu panjujuronna marhite tondung (pur) na laho mangarendephon sude halak Jahudi hian, gabe marbalik ma i marhite surat ni raja i na mangaloas halak Jahudi mangalo musuna, gabe halak Jahudi ma na patundukhon angka musu na manghagigihon nasida hian. Gabe mabiar ma sude angka induk ni luat marsadasada ni harajaon i tu halak Jahudi ala ni si Mordehai. Di ari sampulu tolu bulan i, hombar tu panolopion sian raja Ahasweros dibunu halak Jahudi do lima ratus halak baoa pangisi huta Susan, jala di ari sampulu opat dibunu halak Jahudi muse tolu ratus halak. Digantung nasida ma nang sampulu halak anak ni si Haman. Angka pasipasi Jahudi di angka luat na asing di harajaon i marusaha pangoluhon hosana (mempertahankan diri), huhut mamunu pitu pulu lima ribu halak angka musunasida. Jadi dirajumi halak Jahudi na di luat Persia ma i songon haluaon dohot hamonangan nasida. Sian mulai hatiha i gabe dipestahon halak Jahudi ma ganup ari 14-15 bulan Adar songon ari Raya Purim, i ma marningot ari na balga di nasida, na pinauba ni Debata marhite perjuangan ni si Ester dohot si Mordahai laho manghophop bangsona, sian hamatean na sinangkapan ni si Haman gabe haluaon dohot hamonangan. Di ari i martungkar do gondok ni roha nasida gabe las ni roha, arsak ni roha gabe ari raya. Ala ni i di pestahon nasida ma i mardongan las ni roha dohot olopolop. Ingkon bahenon nasida ari i ari panggalangan manang pesta parmanganon na gok las ni roha, jala masipiringan sipanganon ma ganup nasida tu alealena dohot tondongna, huhut marsilehonlehon tu angka na pogos. I ma tanda ni parolopolopan nasida na dipatupa nasida ganup taon.
2 Antong aha ma lapatan ni ari raya Purim on di hita saonari. Ditogutogu do hita, asa taingot manghamauliatehon di bagasan las ni roha haluaon dohot hamonangan na pinatupa ni Tuhan i di ngolunta. Nang pe di buku Ester, ndang dapot goar ni Tuhan dibaritahon, alai di bagasan haluaon dohot hamonangan ni bangso-Na i, tangkas do Tuhan i na mangula di si. Nang pe kehadiran ni Tuhan i ndang tarida, alai tongtong do Ibana marhuaso di sude na masa, nang pe sipata di situasi na maol antusan. Hamonangan na nilehon ni Debata di ngolunta, isarana monang di paraloan maradophon musu, malua hita sian hajahaton na sinangkapan ni halak tu hita, manang na tasangkapi sandiri, tama do tongtong taingot manghamauliatehon dohot manghalashon pangaramotion ni Tuhan i di ngolunta. Hamonangan dohot haluaon na umbalga na dapot hita marhite panghophopon ni Tuhan i, i ma haluaonta dohot hamonanganta sian gomgoman ni dosa dohot sibolis. Marhite panghophopon ni Jesus, nunga marbalik jambarta, sian hamatean gabe partohap di hangoluan saleleng ni lelengna. Las ni roha bolon do i hita. Jala naeng ma patuduhononta las ni rohanta marhite na marbagi las ni roha tu angka dongan, marhite na masiurupan, lumobi marhite na marsilehonlehon tu angka na pogos, songon na pinatupa ni halak Jahudi laho mamestahon Ari Raya Purim i.
___________________________
Evangelium:Esther 9:11-19
11 Laos di ari na sasada i sahat do bilangan ni jolma angka na binunu di bagasan huta Susan tu adopan ni rajai.
12 Dung i ninna rajai ma tu si Ester jolmana i: "Nunga dibunu halak Jahudi di huta Susan lima ratus baoa, direndephon dohot na sampulu anak ni si Haman; aha ulaning binahennasida di luat ni rajai angka na asing, jala aha dope pangidoanmu? Ingkon lehonon do i tu ho, jala aha dope sihol ni roham? Ingkon pasauton do."
13 Dung i ninna si Ester ma: "Molo tung denggan di roha ni rajai, sai diloas rajai ma nang marsogot halak Jahudi angka na di Susan mangulahon hombar tu parenta sadarion, asa digantung nasida na sampulu anak ni Haman i tu hau."
14 Jadi didokhon rajai ma ingkon songon i bahenon, parenta i pe dilehon do di Susan, jala na sampulu anak ni si Haman digantunghon do i.
15 Nang di ari sampulu opat, bulan Adar marpungupungu do halak Jahudi, angka na di Susan, jala dibunui di Susan tolu ratus halak; alai ndang dais tangannasida anggo tu ugasannasida i.
16 Alai anggo pasipasi ni halak Jahudi, angka na di luat ni rajai marpungupungu do pangoluhon hosanasida i, gabe marhasonangan maradophon musunasida i, jala dibunui halak na mangkagigihon nasida pitupulu lima ribu halak; alai ndang dais tangannasida anggo tu ugasannasida i.
Parmulaan ni Ari Raya Purim
17 I ma na masa di ari sampulu tolu, bulan Adar, gabe marhasonangan nasida di ari sampulu opat bulan i, gabe dibahen nasida ma i ari panggalangan dohot las ni roha.
18 Alai anggo halak Jahudi, angka na di Susan marpungu do di ari sampulu tolu dohot sampulu opat, jala marhasonangan di ari sampulu lima bulan i, jala dibahen ma i ari panggalangan dohot las ni roha.
19 Dibahen i anggo halak Jahudi, angka na maringan di angka huta pagaran, ari sampulu opat bulan Adar dibahen nasida, ari las ni roha, panggalangon dohot ari raya, laos masipiringan nasida disi ganup tu alealena.
_____________________________
Epistel: Johannes 10:11-16
11 Parmahan na denggan do anggo Ahu. Diseahon parmahan na denggan i do hosana humongkop angka birubiruna.
12 Alai anggo na niupaan, na so parmahan situtu, na so nampuna birubiru i; diida pe ro babiat, ditadingkon do birubiru i laho maporus, gabe disoro babiat i ma birubiru i jala dipanserakhon.
13 Ai sipangan gaji do ibana, na so sumarihon angka birubiru i.
14 Ahu do Parmahan na denggan. Hutanda do angka na di Ahu, jala ditanda nasida do Ahu.
15 Songon Ama i na tumanda Ahu jala Ahu tumanda Ama i, jala Huseahon do hosangKu humophop birubiru i.
16 Adong dope angka birubirungKu na asing, na so sian bara on. Ingkon dohot do angka i togihononHu; tangihononnasida do soarangKu, dung i gabe sada punguan ma i jala sada ma parmahan.